Về Kon Chro nếm đăk toak

Đăk toak là thứ rượu được lấy từ những cây đoak thơm hương núi rừng. Cây đoak thường mọc ở lưng chừng núi, như những “bầu rượu” thiên nhiên ưu ái cho những con người Tây nguyên chân chất.


Bên ghè rượu cần ở làng
Ảnh: Trần Hiếu

Những ngôi làng của cộng đồng Bana là Brang, Tbưng, Mèo của xã Đăk Pling, H.Kon Chro (Gia Lai) muôn đời nay vẫn vậy, dù cuộc sống khó khăn nhưng nghệ sĩ tính luôn cháy bỏng, rất phóng khoáng, hào sảng từ sinh hoạt văn hóa đến cả cách thưởng thức nước Đăk Toak - thức uống đặc sắc lấy từ cây đoak chỉ có một vài nơi trong cộng đồng bản địa vùng Trường Sơn, Tây nguyên.
Cuộc sống của những cộng đồng bản địa Tây nguyên luôn gắn chặt với những lễ hội. Biểu hiện của những dạng thức văn hóa này gắn liền với cả đời người như lễ thổi tai, lễ trưởng thành, lễ bỏ mả hay lễ của làng như đâm trâu, mừng lúa mới... Và ở đó, họ quây quần bên những ché rượu cần, đặc biệt là những tháng này không thể thiếu đăk toak, thứ rượu được lấy từ những cây đoak thơm hương núi rừng.
Quà quý từ đại ngàn
Đăk Ping chỉ hơn chục năm trước đúng là diệu vợi. Chỉ cần mưa to, nước dâng lên tràn qua suối là tắc đường, cách trở. Những năm trở lại đây đường bê tông từ trung tâm H.Kon Chro vào tận xã. Thuận lợi vô cùng! Trải qua bãi bể nương dâu, cuộc sống của cộng đồng bản địa nơi đây vẫn vậy. Họ như hòa với thiên nhiên, với những mùa “ăn năm uống tháng”, là nơi bình yên. Nơi đó, vạn vật theo họ đều hữu linh. Đấy xem như cũng là minh triết vậy!Những cơn mưa mùa cao nguyên khiến không khí như quánh lại. Nắng mới le lói xuyên qua màn mây che cả đỉnh núi, mưa lại ập xuống rồi dứt cơn khi nào chẳng hay. Quyện trong gió là mùi của đồng đất, của trong lành không khí nơi núi rừng thâm u. Chúng tôi tới làng Mèo, xã Đăk Pling, H.Kon Chro trong khí trời ẩm ương như thế. Xã nằm cách trung tâm TP.Pleiku (Gia Lai) hơn 200 km, lọt thỏm giữa một thung lũng, giáp hai tỉnh Bình Định và Phú Yên, với hơn 95% là người Bana.
Dịp này, ngô sắp thu hoạch, lúa mới lên xanh. Việc nhà cũng vãn. Nhiều thanh niên bản địa Bana chẳng hẹn mà gặp kéo nhau vào những khu rừng xa tìm những cây đoak - loại cây giống cây cọ dầu, nhiều cây cao hơn 20 m để lấy rượu. Vật dụng đem theo chỉ là cây rựa, can nhựa và… sức khỏe. Đấy là hành trình hứng thú.
Đinh Bơn, một thanh niên bản địa kể: “Mỗi năm cây đoak chỉ cho rượu chừng 3 tháng, từ tháng 7 - 9. Mình phải canh khi cây bắt đầu ra hoa thì thu hoạch bằng cách chặt buồng hoa của cây rồi làm giá đỡ đưa can vào hứng. Nước từ cây cứ nhỏ dần dần, một ngày - đêm thì lên lấy về, được cả 20 lít đấy!”.






Đăk toak sau khi lên men

Theo chân vài thanh niên ở làng Mèo, chúng tôi dần tiến vào rừng. Những cây đoak mùa trước, nhiều năm trước vẫn được người làng giữ gìn như những tài sản chung. Cây đoak chúng tôi được dẫn tới đã được người làng bắc giàn giáo từ tuần trước. Đó là vài cây rừng được bện dây ở giữa thành một cái thang dựng lên tới tận buồng của cây. Trên đó, đám thanh niên thạo việc đã làm một bệ đỡ gồm những thân nứa bao xung quanh thân cây khá vững chắc. “Làm nhanh thôi, trong một buổi là xong à, chỉ chờ lấy rượu là phải qua đêm à!”, tiếng một thanh niên trong nhóm pha trò khôi hài.
Rượu lấy từ cây đoak có tên là đăk toak hay còn gọi là rượu toak. Một số nơi khác thì gọi là rượu đoak. Nói chung đấy là rượu được lấy từ việc chặt buồng cây đoak vừa đơm hoa. Chỉ loáng cái, Đinh Bơn đã thoăn thoắt leo từ ngọn cây có chiều cao hơn 15 m xuống. Cái can nước đã được thả xuống từ trước để tránh nguy hiểm. Ai đó múc một ly dúi vào tay tôi: “Nhà báo uống đi, rượu chỉ đãi người quý của làng thôi đó!”.